Lekcja 1 · poziom A1

Ciao! Mi chiamo Darek

Lipiec, przełęcz Brenner, godzina 7:40. Rodzina Zielińskich z Bydgoszczy po dwunastu godzinach jazdy starym passatem — Darek nazywa go „Pan Henryk” — wjeżdża do Włoch. Monika śpiewa „Volare”, Natalia robi zdjęcie tablicy „Italia”, Franek pyta, czemu Włosi nie mają winiety, a Darek zjeżdża do pierwszego Autogrillu na pierwszą włoską kawę. I od razu zagaduje Włocha przy stoliku. Po tej lekcji Ty też zagadasz — i to bez wpadki, którą zaliczył Darek.

0 z 12 ćwiczeń

Zanim zaczniemy: jak brzmi włoski

Dobra wiadomość: włoski czyta się prawie tak, jak się pisze, a samogłoski a, e, i, o, u brzmią czysto, jak po polsku. Kilka połączeń liter jest jednak podstępnych — i właśnie po nich Włoch od razu słyszy turystę. Kliknij każdy przykład i posłuchaj lektora. Alfabet i literowanie przyjdą w lekcji 2.

PisowniaBrzmi mniej więcej jakPrzykładZnaczenie
c przed e oraz ipolskie „cz”ciao, piacerecześć, miło mi
ch przed e oraz ik (litera h tylko „twardzi” c)che, chiaveco, klucz
g przed e oraz ipolskie „dż”buongiorno, gelatodzień dobry, lody
gh przed e oraz igspaghetti, laghispaghetti, jeziora
glimiękkie, długie „li”, prawie „lli”famiglia, moglierodzina, żona
gnpolskie „ń”gnocchi, signorakluseczki, pani
sc przed e oraz ipolskie „sz”uscita, pescewyjście (zjazd), ryba
z, zz„c” albo „dz”grazie, pizzadziękuję, pizza
h na początku słowanic — „h” jest niemehotelhotel

Podwójne spółgłoski mówisz dłużej. To nie ozdoba, tylko inne słowo: pala to łopata, a palla to piłka; nono to dziewiąty, a nonno to dziadek; sete to pragnienie, a sette to siedem. Przytrzymaj podwójną literę o ułamek sekundy dłużej — jak w polskim „lekki” albo „wanna”.

Akcent. Zwykle mocniej mówisz przedostatnią sylabę: ciao (CZIA-o), grazie, signora. Kreska nad ostatnią literą pokazuje, że akcent pada na koniec: caffè, città, perché. Kreska zmienia też znaczenie: è to „jest”, a e to „i”.

Ciekawostka: Słowo ciao pochodzi z dialektu weneckiego: s-ciào vostro znaczyło „wasz sługa”. Tak kiedyś grzecznie żegnano się w Wenecji. Z czasem z uniżonej formułki zostało krótkie ciao, które dziś zna cały świat — także po polsku.

Dialog 1 — Buongiorno, signor Piacere!

Autogrill tuż za Brennerem. Darek z małą kawą w ręku szuka miejsca. Przy jedynym wolnym stoliku siedzi Sergio, kierowca ciężarówki z Werony, i je kanapkę. Reszta rodziny jest jeszcze w kolejce do łazienki.

Wpadka Darka: Sergio przedstawił się po włosku najzwyklej w świecie: Piacere, Sergio — „miło mi, Sergio”. Darek usłyszał dwa słowa i uznał, że pierwsze to imię. Tak powstał „signor Piacere”. Piacere dosłownie znaczy „przyjemność” i mówi się je przy poznawaniu kogoś, zwykle razem z imieniem: Piacere, Darek. Odpowiedź? Też Piacere! albo Piacere mio! (cała przyjemność po mojej stronie).

Scusi czy scusa? Do nieznajomego dorosłego, do kelnera czy sprzedawcy mówisz grzecznie Scusi — to forma do „pana/pani”. Do kolegi, dziecka, rówieśnika na kempingu — Scusa. Darek zaczął wzorowo: Scusi, è libero? (Przepraszam, wolne?).

Powitania i pożegnania

Włosi witają się chętnie i za każdym razem: w sklepie, w barze, w windzie. Buongiorno mówi się mniej więcej do wczesnego popołudnia, potem buonasera — także na powitanie, nie tylko wieczorem. Ciao jest na „ty”: do znajomych, dzieci, rówieśników. Do obcych dorosłych — buongiorno albo neutralne salve.

Ciekawostka: Buonanotte to wyłącznie „dobranoc” na pożegnanie, gdy ktoś idzie spać albo kończy się wieczór. Na powitanie o 22:00 mówisz buonasera. Jeśli wejdziesz wieczorem do pizzerii z radosnym Buonanotte!, kelner pomyśli, że już wychodzisz.

Proszę, dziękuję, przepraszam

Zestaw ratunkowy na całe wakacje. Najważniejsze dwa zdania: Non capisco (nie rozumiem) i Più piano, per favore (wolniej, proszę). Włosi mówią szybko i chętnie pomagają sobie rękami — ale zwolnią, gdy grzecznie poprosisz.

Prego — słowo do wszystkiego. Usłyszysz je, gdy podziękujesz („nie ma za co”), gdy ktoś wskazuje Ci krzesło („proszę, siadaj”), przepuszcza Cię w drzwiach („proszę bardzo”) albo gdy barista patrzy na Ciebie zza lady („słucham?”). Ale gdy Ty o coś prosisz, mówisz per favore, nie prego.

O sobie: imię, kraj, rodzina

Po powitaniu zawsze padają te same pytania: jak masz na imię, skąd jesteś, z kim jedziesz. Narodowości i języki piszemy po włosku małą literą: polacco, italiano. Wielką literą tylko nazwy krajów: Polonia, Italia.

Ciekawostka: Za przełęczą Brenner (po włosku Brennero) zaczyna się Południowy Tyrol — część Włoch, w której wielu mieszkańców na co dzień mówi po niemiecku. Tablice są tu dwujęzyczne, a w pierwszym Autogrillu możesz usłyszeć Grüß Gott zamiast Buongiorno. Spokojnie: po włosku też tu wszyscy rozumieją.

Kim jesteś i jak się czujesz

Przy stoliku w Autogrillu nikt nie pyta o PESEL, ale o pracę i o to, czy jesteś zmęczony po drodze — owszem. Zawód podajesz po sono bez żadnego dodatku: Sono meccanico.

Gramatyka: essere — być

Czasownikiem essere mówisz, kim jesteś, jaki/jaka jesteś i skąd jesteś. To najważniejszy czasownik kursu — warto go znać na pamięć jak tabliczkę mnożenia.

OsobaesserePrzykładPo polsku
iosonoSono Darek.Jestem Darek.
tuseiSei polacca?Jesteś Polką?
lui, lei, LeièSergio è di Verona.Sergio jest z Werony.
noisiamoSiamo in vacanza.Jesteśmy na wakacjach.
voisieteSiete polacchi?Jesteście Polakami?
lorosonoSono i figli di Darek.To dzieci Darka.

Zaimek zwykle pomijasz. Forma czasownika i tak mówi, o kogo chodzi: Sono Darek wystarczy. Io sono Darek brzmi mocniej, jak polskie „ja jestem Darek” — dobre, gdy coś przeciwstawiasz: Io sono polacco, lui è italiano. Uwaga: sono to i „jestem”, i „oni są” — wyjaśnia to sytuacja.

è z kreską to „jest”, e bez kreski to „i”. Darek è meccanico e Monika è insegnante — Darek jest mechanikiem, a Monika nauczycielką. Pisząc ćwiczenia, pilnuj tej kreski: to dwa różne słowa.

Sono meccanico — bez narzędnika i bez „un”

Po polsku mówisz „jestem mechanikiem”, „jestem Polakiem”. Po włosku słowo się nie zmienia, a przy zawodzie i narodowości po essere zwykle nie dajesz rodzajnika: Sono meccanico, Monika è insegnante, Sono polacco.

Mi chiamo… — jak masz na imię

KtoFormaPrzykładPo polsku
iomi chiamoMi chiamo Darek.Nazywam się Darek.
tuti chiamiCome ti chiami?Jak masz na imię?
lui, lei, Leisi chiamaCome si chiama?Jak się pan/pani nazywa?

Dosłownie mi chiamo to „nazywam się”. Możesz też powiedzieć po prostu Sono Darek — to równie naturalne. Pamiętaj o wymowie: chiamo czytasz „kiamo”, nie „cziamo”.

Gramatyka: tu czy Lei? Narodowości i pytania

Tu to „ty”, Lei to grzeczne „pan/pani”. Ważne: Lei łączy się z formą jak dla „on/ona” — tak jak polskie „czy pan jest…?”. W kursie piszemy grzeczne Lei wielką literą, żeby nie mylić go z lei = ona. Do kilku osób mówisz voi (wy) — tak zwróci się do całej Waszej rodziny kelner czy właściciel kempingu.

Na „ty”Na „pan/pani”Po polsku
Come ti chiami?Come si chiama?Jak masz na imię? Jak się pan/pani nazywa?
Di dove sei?Di dov'è?Skąd jesteś? Skąd pan/pani jest?
Come stai?Come sta?Jak się masz? Jak się pan/pani czuje?
Scusa!Scusi!Przepraszam!
Ciao!Buongiorno! Buonasera!Cześć! Dzień dobry!

We Włoszech forma grzecznościowa jest w użyciu częściej niż w Hiszpanii. Lei mówisz do obsługi w sklepie i hotelu, do starszych osób, lekarza, policjanta. Tu — do dzieci, młodych, znajomych i do każdego, kto zaproponuje: Diamoci del tu! (Mówmy sobie na „ty”!). Gdy nie wiesz — zacznij od Lei.

Come sta? — odpowiadasz Sto bene. Do samopoczucia Włosi używają czasownika stare: sto bene, stai bene?. Na razie bierz te zwroty jako gotowe — czasownik stare dokładnie poznasz w lekcji 8.

Polak, Polka, Polacy — narodowości

Narodowość zmienia końcówkę zależnie od tego, czy mówisz o mężczyźnie, czy o kobiecie, o jednej osobie, czy o kilku. Słowa na -o mają cztery formy, słowa na -e tylko dwie:

OnOnaOniOnePo polsku
polaccopolaccapolacchipolacchePolak, Polka, Polacy, Polki
italianoitalianaitalianiitalianeWłoch, Włoszka, Włosi, Włoszki
tedescotedescatedeschitedescheNiemiec, Niemka, Niemcy, Niemki
ingleseingleseinglesiinglesiAnglik, Angielka, Anglicy, Angielki

Dlaczego polacchi, a nie „polacci”? Bo ci czyta się „czi”. Żeby w liczbie mnogiej zostało twarde „k”, Włosi dopisują h: polacchi (polakki), tedeschi (tedeski). Grupa mieszana, czyli np. cała rodzina Zielińskich, to polacchi.

Pytanie tak/nie — samą intonacją

Nie ma słówka „czy” i nie trzeba zmieniać szyku: Sei stanco. (Jesteś zmęczony.) → Sei stanco? (Jesteś zmęczony?). Głos idzie w górę na końcu zdania. Słowa pytające z tej lekcji: come? (jak?), di dove? (skąd?), perché? (dlaczego? — ulubione słowo Franka).

Zwroty do kieszeni

Co chcesz powiedzieć / co usłyszyszPo włosku
Dzień dobry! Przepraszam, wolne?Buongiorno! Scusi, è libero?
Nazywam się Darek.Mi chiamo Darek.
Jestem Polakiem, z Bydgoszczy.Sono polacco, di Bydgoszcz.
Jestem Polką.Sono polacca.
Jesteśmy na wakacjach.Siamo in vacanza.
Miło mi.Piacere.
Jak się pan/pani czuje? — Dobrze, dziękuję. A pan/pani?Come sta? — Bene, grazie. E Lei?
Nie rozumiem.Non capisco.
Wolniej, proszę.Più piano, per favore.
Jak się mówi … po włosku?Come si dice … in italiano?
Przepraszam pana / panią… (żeby zagadnąć)Scusi…
Przykro mi.Mi dispiace.
Do zobaczenia! Na razie!Ci vediamo!
Jak masz na imię? (usłyszysz)Come ti chiami?
Skąd pan / pani jest? (usłyszysz)Di dov'è?
Proszę bardzo! Nie ma za co! (usłyszysz)Prego!
Mówmy sobie na „ty”! (usłyszysz)Diamoci del tu!
Witajcie we Włoszech! (usłyszysz)Benvenuti in Italia!
Udanych wakacji! (usłyszysz)Buone vacanze!

Dialog 2 — Ciao o buonasera?

Kilka godzin później, popołudnie, parking kolejnego Autogrillu koło Trydentu. Rodzina wraca do Pana Henryka. Obok parkuje mała czerwona fiat panda, z której wysiada nastolatka i jej babcia. Dziewczyna widzi polską rejestrację.

Lei è mia nonna — tu lei znaczy „ona”. Giulia mówi o babci, nie do babci. Słówko lei (ona) i grzeczne Lei (pani/pan) brzmią identycznie — różnicę zawsze zdradza sytuacja. Monika zrobiła wszystko książkowo: do starszej pani Buonasera i Come sta?. Darek przeszedł od razu na „ty” — tym razem mu się upiekło, bo signora Pina zachwyciła się jego wąsami. Nie licz na to przy policjancie.

Czytanka: Il blog di Natalia: ciao dall'Italia!

Natalia prowadzi blog z wakacji i pisze go po włosku, żeby ćwiczyć. Oto jej pierwszy wpis, napisany w Autogrillu przy stoliku signora Sergia. Przeczytaj go, a potem włącz lektora zdanie po zdaniu.

Z praktyki: jak witają się Włosi

  • Wchodzisz — witasz się, wychodzisz — żegnasz się. W barze, sklepie, aptece czy na recepcji Włosi mówią na wejście Buongiorno! albo Buonasera!, a na wyjście Arrivederci! albo Buona giornata! (miłego dnia). Wejście bez słowa bywa odebrane jako chłód.
  • Ciao nie do każdego. Ciao jest na „ty”: do znajomych, dzieci, młodych. Do sprzedawczyni, recepcjonistki czy starszego pana lepiej Buongiorno albo neutralne Salve. Młody barista może Ci od razu powiedzieć Ciao! — wtedy śmiało odpowiadasz tak samo.
  • Pora dnia jest elastyczna. Buongiorno słyszysz rano i w południe, a buonasera często już od wczesnego popołudnia — granica zależy od regionu i od człowieka. Jeśli ktoś przywita Cię Buonasera o 15:00, po prostu odpowiedz tym samym.
  • Uścisk dłoni i dwa całusy. Przy poznawaniu się dorośli zwykle podają sobie rękę. Znajomi i rodzina często witają się dwoma lekkimi pocałunkami w policzki. W sklepie czy hotelu wystarczy uśmiech i Buongiorno.
  • Autogrill. To prawdziwa włoska sieć restauracji przy autostradach — tak popularna, że wielu Włochów nazywa „autogrillem” każdy przydrożny bar na autostradzie. Kawa jest tu zwykle tak samo dobra jak w mieście, a to wielki szok dla kierowców z Polski.

Włosi mówią szybko i rękami — to normalne. Nie bierz tego do siebie. Più piano, per favore i Non capisco powiedziane z uśmiechem działają cuda. Większość Włochów bardzo docenia, że turysta w ogóle próbuje mówić po włosku — nawet jeśli nazwie ich „signor Piacere”.

Słownictwo lekcji 1

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitania: Buongiorno (rano i w południe), Buonasera (od popołudnia), Ciao (na „ty”), Salve (neutralne); pożegnania: Arrivederci, Ci vediamo, A presto, Buonanotte (tylko przed snem).
  • essere: sono, sei, è, siamo, siete, sono. Zaimek zwykle pomijasz: Sono Darek. è z kreską to „jest”.
  • Przedstawienie się: Mi chiamo Darek. Sono polacco, di Bydgoszcz. Sono meccanico. — bez narzędnika i bez „un”. I odpowiedź: Piacere!, a nie „signor Piacere”.
  • Narodowości małą literą i z końcówką: polacco, polacca, polacchi, polacche; inglese, inglesi.
  • tu i Lei: do Giulii — Di dove sei?, do signory Piny — Di dov'è?, Come sta?. Scusi do pana/pani, scusa na „ty”.
  • Wymowa: ci, ce = czi, cze; chi, che = ki, ke; gli = miękkie li; gn = ń; sc przed e, i = sz; podwójne spółgłoski dłużej.

W następnej lekcji: autostrada! Bilet przy wjeździe, płacenie na bramce, pasy dla Telepassu, kart i gotówki — i literowanie nazwiska Zieliński po włosku (powodzenia!). Do tego liczby do dwudziestu i czasownik avere.